Ne oldu
Türkiye'nin Ulusal Yapay Zekâ Eylem Planı, enerji ve şebeke altyapısı planlamasını yapay zekâ uygulama hedefleriyle bütünleştiriyor. Ülke, 2030'a kadar yıllık en az 10 teravat-saat düşük karbonlu elektrik tedarikiyle desteklenen 1 gigavat kurulu veri merkezi kapasitesi oluşturmayı hedefliyor. Uzun vadeli elektrik satın alma anlaşmaları, yenilenebilir ve nükleer üretimin en az yüzde 60 paya sahip olmasını sağlayacak.
Hem yapay zekâ kapasitesinin elektrik ihtiyacını hem de düşük karbonlu elektrik payını belirlemek üzere bir hesaplama stratejisi geliştiriliyor. Ulusal Yapay Zekâ Konseyi, yapay zekâ altyapısının artan enerji talebinin ulusal şebekeyle uyumunu denetleyecek. Enerji projeksiyonları, şebeke bağlantı kapasiteleri, yenilenebilir ve nükleer eşleştirme senaryoları ile atık ısı geri kazanımı potansiyeli, Yapay Zekâ Büyüme Bölgelerinin yer seçimi ve kapasite planlamasına yön verecek.
Plan ayrıca 2030'a kadar veri merkezleri, bulut platformları ve yapay zekâ altyapısı için özel sektörden en az $10 milyar fonun harekete geçirilmesini öngörüyor.
Neden önemli
Eşgüdümlü enerji ve BT altyapısı yatırımı, şebeke üzerindeki baskıyı azaltır ve uzun vadeli elektrik talebi taahhütlerinin yenilenebilir ve nükleer projelerin finansmanını desteklemesini sağlar. Digitalization in Energy Association Genel Sekreteri Gökberk Bilgin, 1 gigavatın Türkiye'nin yıllık enerji dengesi içinde yönetilebilir bir ölçeği temsil ettiğini, ancak etkisinin bölgesel dağılıma ve her sahadaki mevcut şebeke kapasitesine bağlı olduğunu belirtti. Talebin tek bir bağlantı noktasında yoğunlaşması, önemli ölçüde yeni trafo merkezleri veya iletim hatları gerektirebilir; kurulumların bölgelere dağıtılması ise bu tür darboğazları azaltır.
Bölgesel değişkenlik önem taşıyor: yüksek yenilenebilir potansiyele sahip bölgeler enerji avantajı elde ediyor, ancak bunun fiber altyapısı ve nitelikli iş gücü bulunabilirliğiyle dengelenmesi gerekiyor. Bilgin, yüzde 60 düşük karbonlu kaynak şartının gerçekleştirilebilir olduğunu ancak mevcut şebeke karması içinde bunun kendiliğinden gerçekleşmeyeceğini söyledi. Akkuyu nükleer santrali faaliyete geçtiğinde, mevcut üretimi yalnızca kâğıt üzerinde yeniden tahsis etmek yerine düşük karbonlu üretimi açıkça yapay zekâ iş yüklerine yönlendirmek veya oluşturmak için yeni yenilenebilir tedarik sözleşmeleri, yenilenebilir enerji sertifikaları ve Akkuyu nükleer enerjisine yönelik doğrulama mekanizmaları gerekecek.
Eşleştirmenin zamanlaması da önem taşıyor: yıllık eşleştirme yüzde 60 tabanını karşılar, ancak kesintisiz düşük karbonlu işletimi garanti etmez. $10 milyarlık yatırım dalgası, uzun vadeli talep sinyalleri yoluyla güneş, rüzgâr ve depolama finansmanını hızlandırabilir. Trafo merkezlerinden yüksek gerilim hatlarına ve yerel şebekelere uzanan dağıtık kampüs kurulumları da geniş kapsamlı altyapı kazanımları yaratır. Türkiye bulut ve yapay zekâ hizmetlerini küresel ölçekte ihraç ederse, teknoloji ekosistemi üzerindeki çarpan etkisi önemli ölçüde genişleyecektir.
Sırada ne var
2030 itibarıyla 1 gigavat kapasite ve 10 teravat-saat tedarik hedefleri yürürlüğe girecek. Yüzde 60 düşük karbonlu içerik içeren uzun vadeli elektrik tedarik sözleşmelerinin müzakere edilmesi ve kesinleştirilmesi gerekiyor. Akkuyu nükleer üretiminin, bu tarihe kadar yeni nükleer tedarik düzenlemelerini ve doğrulama çerçevelerini desteklemesi bekleniyor.