Ne oldu
İklim odaklı 17 sivil toplum kuruluşundan oluşan bir ağ olan İklim Ağı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın taslak Ulusal Adil Geçiş Stratejisi ve Eylem Planı’nı eleştirdi. Ağa göre öneri, kömürle çalışan elektrik üretimindeki değişimlerin risklerini tespit ediyor ancak kömür sektöründe çalışanları veya yerel ekonomileri bu sektöre dayanan toplulukları koruyacak tedbirler sunmuyor.
Ağ, taslağın kömürü stratejik maden olarak tanımladığını, ancak kömür bölgelerinin başka ekonomik faaliyetlere nasıl yöneleceğinin belirsiz kaldığını belirtti. Belgenin; kömürden çıkış takvimi, bölgeye özel geçiş planları ve çalışanlar ile etkilenen toplulukların haklarını, istihdamını ve gelirlerini koruyacak tedbirleri içerecek biçimde yeniden düzenlenmesini istedi.
Ayrıca planın, her kömür bölgesinde hangi yeni işlerin yaratılacağını, çalışanların gelir ve istihdam güvencesini nasıl koruyacağını ve yerel ekonomilerin nasıl güçlendirileceğini açıklaması gerektiğini bildirdi.
Neden önemli
Eleştiri, Türkiye’nin planlanan enerji geçişinde istihdamı ve bölgesel kalkınmayı merkeze alıyor. İklim Ağı, planlama, sosyal koruma ve yeniden beceri kazandırma somut adımlarla desteklenmezse kömüre bağımlı bölgelerdeki çalışanların ve sakinlerin sektörel daralmanın etkilerini taşıyabileceğini söyledi.
Grup, taslaktaki toplumsal cinsiyet konularına da dikkat çekti. Kadın istihdamına ayrı bir bölüm ayırmasına ve bakım hizmetlerini destekleyici sosyal altyapı olarak tanımlamasına rağmen, ağ bunun geçişin haneler üzerindeki etkisini tam olarak ele almadığını belirtti. Plandaki 109 eylemden sekizinin kadınlara veya kız çocuklarına değindiğini, bunların hiçbirinin kömür bölgelerine uyarlanmadığını söyledi.
Kömür bölgelerindeki işverenler, yerel makamlar ve çalışan temsilcileri açısından talep edilen değişiklikler; bölgesel istihdam yaratılmasına, bakım hizmetlerine ve yerel ekonomileri etkileyen kararlara katılıma daha fazla önem verilmesi anlamına geliyor.
Arka plan
İklim Ağı, stratejinin hazırlık sürecinin 2022’den beri devam ettiğini ve iklim alanındaki sivil toplum kuruluşlarının yeterince dahil edilmediğini savundu. Eskişehir, Ankara, Afşin-Elbistan, Soma, Yatağan ve Çayırhan dahil çeşitli yerlerde kömür madencilerini ve kömürlü termik santral çalışanlarını etkileyen iş kayıpları, üretim düşüşleri, kapanmalar, ödenmeyen ücretler ve düşük ücretlere işaret etti.
Sırada ne var
İklim Ağı’na göre bakanlık, taslağı adil geçiş mekanizmalarının uygulama yaklaşımlarının görüşülmesinin beklendiği COP31’de sunmayı planlıyor. Ağ, planın hazırlanması ve hayata geçirilmesinde sendikaların, sivil toplum gruplarının, kadın örgütlerinin, yerel yönetimlerin, meslek kuruluşlarının ve etkilenen bölgelerde yaşayanların etkin rol alması çağrısında bulunuyor.
