Ne yaşandı
Türkiye, 81 ilinin genelinde yerel iklim planlaması için ortak bir sistem uygulamaya koydu. Çerçeve, 4 Ağustos'ta Resmî Gazete'de yayımlanmasının ardından yürürlüğe giren Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları ve İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları düzenlemesine dayanıyor.
Her il, iklim risklerini ve sera gazı emisyonlarını belirleyecek; sonrasında azaltım hedefleri koyarak eylemleri tanımlayacak. Planlar, enerji kullanımıyla birlikte binalardan, ulaşımdan, sanayiden, atıktan ve diğer faaliyetlerden doğan emisyonları inceleyecek. Ayrıca öngörülen bütçeleri ve muhtemel finansman kaynaklarını da ortaya koyacak.
İl planlarında belediye binalarının enerji performansını yükseltme, çatı tipi güneş enerjisi kurulumları, belediyeye ait elektrikli araçlar, toplu taşımaya yönelik yatırımlar ve atıklardan enerji geri kazanımı gibi önlemler bulunabilir. Bu önlemlerin beklenen enerji tasarrufu ve emisyon azaltımı ölçülebilir olacak.
Neden önem taşıyor
Bu yaklaşım, iklim eylemini enerji, ulaşım, sanayi, tarım, su yönetimi, kentsel gelişim ve yatırıma dair il kararlarına dahil ediyor. İşletmeler açısından bu, özellikle enerji kullanımı, sanayi ve ulaşım başta olmak üzere il emisyonlarına katkı yapan sektörlerde daha sistemli bir yerel planlama süreci oluşturuyor.
Düzenleme, yeni bir finansman fonu kurmuyor. Bununla birlikte belediyelerin ulusal destek mekanizmaları, İller Bankası imkânları, uluslararası finans kuruluşları, iklim fonları ve hibe programları için teknik açıdan geliştirilmiş proje portföyleri oluşturmasına yardımcı olması amaçlanıyor. Bu durum; enerji verimliliği, yenilenebilir enerji, elektrikli ulaşım ve düşük karbonlu altyapı projelerinin yerel proje havuzunu etkileyebilir.
Sonraki adımlar
İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurullarına valiler başkanlık edecek; belediyeler, kamu birimleri, üniversiteler, meslek örgütleri ve başka paydaşlar da sürece katılacak. Bu kurulların 31 Aralık 2026'ya kadar oluşturulması şart.
2028'den 2032'ye uzanan ilk eylem planları, kurulların onayıyla 31 Aralık 2027'ye kadar kabul edilmeli. İllerin 2026'da ekiplerini oluşturması ve verileri hazırlaması bekleniyor. 2027'de emisyon envanterleri ile risk değerlendirmeleri geliştirilecek; ardından eylemler, sorumlu kuruluşlar, bütçeler ve finansman seçenekleri belirlenecek.
Belediyeler ve ilgili kurumlar bilgileri web tabanlı E-YİDEP sistemine girecek. Her yıl 30 Haziran'a kadar önceki yıl gerçekleştirilen eylemler ile sonuçlarını raporlamaları gerekiyor. Kurullar ilerlemeyi yılda bir değerlendirecek; yıllık değerlendirme raporları ise 31 Ekim'e kadar sisteme işlenecek. Planlar beş yılda bir güncellenecek.
