Ne oldu
Türkiye, COP31 başkanlığını üstlendi ve zirvenin Eylem Gündemi kapsamında küresel bir elektrifikasyon hedefi duyurdu. Ancak EkoIQ’nun İstanbul Policy Center araştırmacısı Onur Akgül ile yaptığı söyleşiye göre, kömürle elektrik üretiminin sonlandırılmasına ilişkin bir takvim veya resmî politika açıklanmadı.
Akgül, merkezin çalışmaları da dahil olmak üzere araştırmaların, Türkiye’nin gelecek on yılda planlı adımlarla elektrik üretiminde kömürü aşamalı olarak devreden çıkarabileceğini gösterdiğini söyledi. Etkilenen kesimlerin geçişe hazırlanabilmesi için hükümetin bir takvim ve hedefler yayımlaması gerektiğini savundu.
Söyleşi, elektrifikasyon gündemi ile süren fosil yakıt yatırımları arasındaki gerilime de işaret etti. Türkiye’nin COP31’de fosil yakıtlardan geçiş yol haritasını ve adil geçiş mekanizmasını görüşmesi beklenirken, Kahramanmaraş ve Çanakkale’de ilave kömür kapasitesi planlarına değinildi.
Neden önemli
Akgül, elektrifikasyonun ancak ek elektrik düşük karbonlu kaynaklardan sağlandığında emisyonları azalttığını belirtti. Ulaşım ve diğer nihai kullanımlarda fosil yakıtlardan elektriğe geçiş, elektrik üretiminde kömür veya gazın merkezi konumda kalması halinde aynı iklim faydasını sağlamaz.
Elektrik sisteminden etkilenen şirketler ve çalışanlar için yayımlanmış bir kömürden çıkış rotası, yatırım ve geçiş planlamasına temel oluşturur. Kaynak materyal, işletmeler için belirli mevzuat yükümlülükleri veya son tarihler tanımlamıyor.
Konu, Türkiye’nin COP31 rolünün güvenilirliğini de etkiliyor. Akgül, elektrifikasyon girişimine öncülük eden bir ülkenin yeni kömür yatırımlarını sürdürmesinin, uluslararası iklim gündemi ile iç enerji politikası arasında çelişki yarattığını söyledi.
Arka plan
Türkiye’nin 2022 Ulusal Enerji Planı, elektrifikasyonun 2035’te 24.9% seviyesine erişmesini bekliyor. Akgül bunu Türkiye için 10% açık bırakan bir oran olarak niteledi ve bu açığı kapatmanın başlıca yolunun kömür santrallarının devreden çıkarılması olduğunu belirtti.
Türkiye ayrıca 20 GW nükleer kapasite hedefi açıkladı. Söyleşide, bunun ülkenin yaklaşık 20 GW olduğu belirtilen kömür kapasitesiyle benzer ölçekte olduğu ifade edildi ve nükleer üretimin düzenli bir kömür geçişinin yerine geçmemesi gerektiği uyarısı yapıldı.
Sırada ne var
Kaynak materyal, Ulusal Enerji Planı’nın elektrifikasyon öngörüsü için 2035 tarihini belirtiyor. Kömürden çıkış kararına ilişkin bir tarih sunmuyor. COP31’in fosil yakıtlardan geçiş yol haritasını ve adil geçişe yönelik düzenlemeleri ele alması bekleniyor.
