KARAR ÖZETİ
Kural ne istiyor
(AB) 2025/40 sayılı Tüzük, AB piyasasına sürülen tüm ambalaj ve ambalaj atığını malzeme veya menşe ayrımı olmaksızın kapsar. 11 Şubat 2025’te yürürlüğe girdi ve 12 Ağustos 2026’da uygulanmaya başlar. Ambalajın üretimi, bileşimi ile yeniden kullanılabilir veya geri kazanılabilir niteliğine ilişkin gereklilikler getirir; gıdayla temas eden ambalajda belirlenen eşiklerin üzerindeki per- ve polifloroalkil maddeleri kısıtlar; sos ve çeşni tek porsiyonları gibi belirli tek kullanımlık plastik formatlarını sınırlar; paket servis işletmelerinin tüketicinin getirdiği kabı ek ücret almadan kabul etmesini zorunlu kılar ve 2030’a kadar AB piyasasındaki tüm ambalajın ekonomik olarak geri dönüştürülebilir olmasını, geri dönüştürülmüş plastik kullanımının artmasını, birincil hammadde kullanımının azalmasını ister.
Sürdürülebilir Ürünler için Eko-tasarım Tüzüğü, (AB) 2024/1781, 18 Temmuz 2024’te yürürlüğe girdi ve dijital ürün pasaportunu oluşturur. Bir çerçeve düzenlemedir: esas ürün yükümlülükleri ürün grubu bazında yetki devrine dayanan tasarruflarla gelir ve Komisyon, hangi grupların önce geleceğini belirlemek üzere ilk ESPR ve Enerji Etiketlemesi Çalışma Planını Nisan 2025’te kabul etti. Tüzük ayrıca satılmamış giyim eşyası ve ayakkabının imhasını yasaklar; ayrıntıları belirleyen yetki devrine dayanan tüzük ile uygulama tüzüğü 9 Şubat 2026’da kabul edildi.
Kim, ne zamandan itibaren etkileniyor
Kimler için: AB’ye ihracat yapan firmaların ürün, ambalaj, kalite, satın alma ve uyum ekipleri ile onlara üretim ve dönüşüm hizmeti sağlayan şirketler.
Türk ihracatçısına, ürünü Birlik piyasasına süren ekonomik işletmeci üzerinden ulaşılır. Uygulamada gereklilik AB’li müşteriden gelen bir şartname olarak gelir ve ilk dokunduğu yer ambalajdır; çünkü ambalaj kuralı sayılı bir ürün grubuna değil her şeye uygulanır.
ESPR’de zamanlama tamamen ürününüzün hangi gruba girdiğine ve o grubun tasarrufunun ne zaman uygulanacağına bağlıdır. Net Zero burada dijital ürün pasaportu için bir başlangıç tarihi iddia etmez; resmî ESPR sayfası böyle bir tarih belirtmemektedir. İzlenmesi gereken çalışma planıdır ve aşağıda takip edilir.
Giyim eşyası ve ayakkabıda imha yasağı ayrıntılı kurallarıyla hayata geçtiği için, Türkiye’de üretim yaptıran markalar satılmamış stok uygulamalarını şimdiden değiştiriyor.
Sonraki adımlar
- Ürün kodu bazında ambalaj formatlarını ve malzemelerini, ikincil ve taşıma ambalajı dâhil olmak üzere envanterleyin. PPWR’ın fiilen istediği ve neredeyse hiç kimsenin yapmadığı iş budur.
- Ambalaj üreticilerinizden geri dönüştürülebilirlik kanıtını ve geri dönüştürülmüş içerik oranını yazılı isteyin; 2030 itibarıyla ekonomik geri dönüştürülebilirlik pazara giriş koşuludur.
- Gıdayla temas eden ambalajda PFAS’ı eşiklere göre şimdi kontrol edin; reformülasyon uyum tarihinden daha uzun bir takvimde ilerler.
- Belirlenmemiş bir pasaport son tarihini beklemek yerine, kendi ürün grubunuz için ESPR çalışma planını izleyin.
Kapsam sınırı
Bu merkez ürün düzeyinde döngüsellik ve AB pazarına girişe odaklanır. Türkiye’nin ulusal atık ve genişletilmiş üretici sorumluluğu rejimi burada yeniden aktarılmaz.